The Impact of Glacier Loss on Himalayan Rivers

Himalayan glacier melt is accelerating, threatening river flows, agriculture, hydropower and water security for over a billion people across South Asia.

Glaciers around the world are melting at an alarming rate, and the Himalayas are no exception. The region is often described as the Third Pole because it holds more ice than anywhere outside the Arctic and Antarctica. This ice plays an important role in how river systems function across much of Asia.

These large ice reserves, often called the "water towers of Asia," give rise to some of the continent's most important rivers, such as the Indus, Ganges, and Brahmaputra. Over 1.3 billion people are dependent on these rivers for agriculture, drinking water, hydropower, and their daily livelihoods.

The importance of these rivers becomes clearer when you look at where they flow. The Indus supports agriculture across large parts of Pakistan and north-western India. The Ganges runs through some of the most densely populated areas in South Asia. The Brahmaputra, flowing through Tibet, India, and Bangladesh, supports both farming and local livelihoods along its course. Together, these river systems provide water on a scale that is difficult to replace.

But this is not a static system.

Changes in Himalayan Glaciers

Over the past few decades, there have been noticeable changes in Himalayan glaciers. Estimates suggest that glaciers in the region are now losing around 174 billion tonnes of ice each year. At the same time, the rate of melting has accelerated sharply. In fact, glacier loss in the last decade was about 65 percent faster than in the decade before.

The main reason is rising temperature. Mountain regions tend to warm faster than the global average, and the Himalayas are no exception. Even a small increase in temperature can have a noticeable effect on glaciers, especially during the summer months when melting is already taking place.

At the same time, other factors are also adding to the problem. Changes in snowfall are one of them. In some areas, there is less snowfall than before, which means glaciers are not gaining as much new ice to replace what is melting. In others, snowfall is becoming more unpredictable.

Air pollution is another factor that is often overlooked. Fine particles from vehicle emissions, industrial activity, and burning of biomass can travel long distances and settle on glacier surfaces. These particles, known as black carbon, darken the surface of the ice. As a result, glaciers absorb more heat from sunlight and melt faster than they otherwise would.

But this phase does not last.

Glaciers act as long-term storage. Once they shrink significantly, their ability to supply meltwater also starts to decline. Scientists describe this as reaching "peak water", a point after which the contribution of glacier melt begins to reduce. Over time, this can lead to lower river flows, particularly during the dry season when meltwater is most needed.

The impact of these changes is not the same for all rivers.

The Indus basin, for example, depends heavily on snow and glacier melt. This makes it more sensitive to changes in the Himalayan cryosphere. Large irrigation systems in Pakistan and parts of India rely on this water, especially during the summer growing season.

The Ganges and Brahmaputra rivers receive much of their water from the monsoon. This means they are less dependent on glaciers overall. Even so, glaciers still play an important role in maintaining flows in their upper reaches. Changes in glacier melt can affect seasonal patterns, particularly in years when the monsoon is weak.

Emerging Risks and Implications

There is another concern that is becoming more visible in the mountains—the formation of glacial lakes.

As glaciers retreat, they often leave behind depressions that fill with meltwater. Over time, these can grow into large lakes. Many of them are held in place by natural dams made of loose rock and debris. These dams are not very stable.

If one of these dams fails, it can release a large amount of water very quickly. This is known as a glacial lake outburst flood, or GLOF. Such floods can travel down valleys with great force, damaging roads, bridges, hydropower projects, and settlements along the way.

In recent years, the number of glacial lakes in the Himalayas has increased. Some of them are being closely monitored because of the risk they pose. As glaciers continue to retreat, more such lakes are likely to form.

For instance, in 2023, a sudden release of water from a glacial lake in Sikkim caused flooding along the Teesta River, damaging infrastructure downstream. A similar incident took place in 2021 in Uttarakhand's Chamoli district, where a mass of rock and ice broke off above the Rishiganga valley, triggering a destructive surge of debris and water.

Across South Asia, farming depends heavily on a steady and predictable water supply. In many regions, especially where rainfall is uneven, irrigation is what keeps agriculture going. If river flows begin to shift over time—particularly during the dry months—it could make farming more uncertain than it already is.

Hydropower faces a different kind of challenge. Many Himalayan rivers are used to generate electricity, and several projects have come up in recent years. But when water flow becomes less predictable, or when rivers start carrying more sediment from melting ice and eroding slopes, it can affect how these systems function. These are not immediate failures, but gradual pressures that build over time.

Cities and towns are also affected. A large share of urban water supply ultimately depends on rivers that begin in the Himalayas. As demand increases, even small changes in supply can become difficult to manage.

All of this brings attention to a broader issue—water security.

For a long time, Himalayan glaciers have acted like a natural reserve, storing water and releasing it gradually throughout the year. That system has helped smooth out seasonal differences. As glaciers shrink, that reliability may begin to weaken. At the same time, water demand is rising due to population growth, expanding agriculture, and growing cities.

This makes the situation harder to manage than before.

There are also more immediate risks to consider. In some areas, glacial lakes are being monitored because of the possibility of sudden flooding. A few early warning systems have been put in place, but coverage is uneven. Expanding these efforts could help reduce future damage.

There is also a need to reduce risks from hazards such as glacial lake outburst floods. In some places, early warning systems and monitoring programs have been put in place. Expanding such efforts could help reduce future damage.

Another important aspect is cooperation between countries. The Indus, Ganges, and Brahmaputra all flow through more than one country. Changes upstream can affect communities far away, which makes cooperation between countries important, though not always easy.

Looking ahead, much will depend on how the climate itself changes. Slower warming would mean slower glacier loss. Faster warming would accelerate the process. While some level of change is already unavoidable, the extent of it is still being shaped by current decisions.

The retreat of Himalayan glaciers is gradual, but it is already underway. Its effects will not appear all at once, but they are likely to become more noticeable over time.

For the river systems that begin in these mountains, and for the people who depend on them, this is a shift that cannot be ignored.

हिमालयी नदियों पर ग्लेशियर क्षति का प्रभाव

हिमालयी ग्लेशियरों के पिघलने की रफ्तार तेज हो रही है, जिससे नदी प्रवाह, कृषि, जलविद्युत और एक अरब से अधिक लोगों की जल सुरक्षा को खतरा है।

दुनिया भर में ग्लेशियर चिंताजनक दर से पिघल रहे हैं, और हिमालय भी इसका अपवाद नहीं है। इस क्षेत्र को अक्सर "तीसरा ध्रुव" कहा जाता है क्योंकि आर्कटिक और अंटार्कटिका के बाहर यहां सबसे अधिक बर्फ मौजूद है। यह बर्फ एशिया के अधिकांश हिस्सों में नदी प्रणालियों के कामकाज में महत्वपूर्ण भूमिका निभाती है।

इन विशाल बर्फ भंडारों को अक्सर "एशिया के जल मीनार" कहा जाता है, जो सिंधु, गंगा और ब्रह्मपुत्र जैसी महाद्वीप की कुछ सबसे महत्वपूर्ण नदियों को जन्म देते हैं। 1.3 अरब से अधिक लोग कृषि, पेयजल, जलविद्युत और अपनी दैनिक आजीविका के लिए इन नदियों पर निर्भर हैं।

इन नदियों का महत्व तब और स्पष्ट हो जाता है जब हम देखते हैं कि ये कहां बहती हैं। सिंधु नदी पाकिस्तान और उत्तर-पश्चिमी भारत के बड़े हिस्सों में कृषि को सहारा देती है। गंगा दक्षिण एशिया के सबसे घनी आबादी वाले क्षेत्रों से होकर बहती है। ब्रह्मपुत्र, तिब्बत, भारत और बांग्लादेश से होकर बहते हुए, अपने मार्ग में कृषि और स्थानीय आजीविका दोनों को सहारा देती है। साथ मिलकर, ये नदी प्रणालियां इतने बड़े पैमाने पर जल उपलब्ध कराती हैं जिसकी भरपाई करना मुश्किल है।

लेकिन यह एक स्थिर प्रणाली नहीं है।

हिमालयी ग्लेशियरों में बदलाव

पिछले कुछ दशकों में हिमालयी ग्लेशियरों में उल्लेखनीय बदलाव देखे गए हैं। अनुमान बताते हैं कि इस क्षेत्र के ग्लेशियर अब हर साल लगभग 174 अरब टन बर्फ खो रहे हैं। साथ ही, पिघलने की दर में भी तेजी से वृद्धि हुई है। दरअसल, पिछले दशक में ग्लेशियर क्षति पिछले दशक की तुलना में लगभग 65 प्रतिशत अधिक तेज़ रही।

इसका मुख्य कारण बढ़ता तापमान है। पर्वतीय क्षेत्र वैश्विक औसत की तुलना में अधिक तेज़ी से गर्म होते हैं, और हिमालय भी इसका अपवाद नहीं है। तापमान में मामूली वृद्धि भी ग्लेशियरों पर ध्यान देने योग्य प्रभाव डाल सकती है, खासकर गर्मियों के महीनों में जब पिघलना पहले से ही जारी होता है।

साथ ही, अन्य कारक भी इस समस्या को बढ़ा रहे हैं। हिमपात में बदलाव उनमें से एक है। कुछ क्षेत्रों में पहले की तुलना में कम हिमपात हो रहा है, जिसका मतलब है कि ग्लेशियरों को पिघलने वाली बर्फ की भरपाई के लिए उतनी नई बर्फ नहीं मिल रही है। अन्य क्षेत्रों में, हिमपात अधिक अप्रत्याशित होता जा रहा है।

वायु प्रदूषण एक और कारक है जिसे अक्सर नजरअंदाज कर दिया जाता है। वाहनों के उत्सर्जन, औद्योगिक गतिविधियों और बायोमास जलाने से निकलने वाले सूक्ष्म कण लंबी दूरी तय कर ग्लेशियरों की सतह पर जम जाते हैं। "ब्लैक कार्बन" के नाम से जाने जाने वाले ये कण बर्फ की सतह को गहरा रंग दे देते हैं। परिणामस्वरूप, ग्लेशियर सूर्य के प्रकाश से अधिक गर्मी अवशोषित करते हैं और सामान्य से अधिक तेज़ी से पिघलते हैं।

लेकिन यह चरण हमेशा नहीं रहता।

ग्लेशियर दीर्घकालिक जल भंडार के रूप में कार्य करते हैं। एक बार जब वे काफी हद तक सिकुड़ जाते हैं, तो पिघले पानी की आपूर्ति करने की उनकी क्षमता भी घटने लगती है। वैज्ञानिक इसे "पीक वाटर" तक पहुंचना कहते हैं, यानी वह बिंदु जिसके बाद ग्लेशियर के पिघलने से मिलने वाला योगदान कम होने लगता है। समय के साथ, इससे नदी प्रवाह में कमी आ सकती है, खासकर शुष्क मौसम में जब पिघले पानी की सबसे अधिक आवश्यकता होती है।

इन बदलावों का प्रभाव सभी नदियों पर एक समान नहीं है।

उदाहरण के लिए, सिंधु बेसिन बर्फ और ग्लेशियर के पिघलने पर बहुत अधिक निर्भर है। इससे यह हिमालयी क्रायोस्फीयर में होने वाले बदलावों के प्रति अधिक संवेदनशील हो जाता है। पाकिस्तान और भारत के कुछ हिस्सों में बड़ी सिंचाई प्रणालियां इस जल पर निर्भर हैं, खासकर गर्मियों के फसल मौसम के दौरान।

गंगा और ब्रह्मपुत्र नदियों को उनका अधिकांश जल मानसून से प्राप्त होता है। इसका मतलब है कि वे कुल मिलाकर ग्लेशियरों पर कम निर्भर हैं। फिर भी, ग्लेशियर उनके ऊपरी हिस्सों में प्रवाह बनाए रखने में महत्वपूर्ण भूमिका निभाते हैं। ग्लेशियर के पिघलने में बदलाव मौसमी पैटर्न को प्रभावित कर सकते हैं, खासकर उन वर्षों में जब मानसून कमजोर हो।

उभरते खतरे और प्रभाव

पहाड़ों में एक और चिंता तेज़ी से उभर रही है—हिमनद झीलों (ग्लेशियल लेक) का बनना।

जैसे-जैसे ग्लेशियर पीछे हटते हैं, वे अक्सर गड्ढे छोड़ जाते हैं जो पिघले पानी से भर जाते हैं। समय के साथ, ये बड़ी झीलों में बदल सकते हैं। इनमें से कई ढीली चट्टानों और मलबे से बने प्राकृतिक बांधों द्वारा रोकी जाती हैं। ये बांध बहुत स्थिर नहीं होते।

अगर इनमें से कोई बांध टूट जाए, तो यह बहुत तेज़ी से भारी मात्रा में पानी छोड़ सकता है। इसे हिमनद झील प्रलय बाढ़ या जीएलओएफ (GLOF) कहा जाता है। ऐसी बाढ़ें घाटियों से होकर भारी ताकत के साथ बहती हैं, जिससे रास्ते में सड़कों, पुलों, जलविद्युत परियोजनाओं और बस्तियों को नुकसान पहुंचता है।

हाल के वर्षों में, हिमालय में हिमनद झीलों की संख्या बढ़ी है। इनमें से कुछ पर, उनके खतरे के कारण बारीकी से नज़र रखी जा रही है। जैसे-जैसे ग्लेशियर पीछे हटते रहेंगे, ऐसी और झीलें बनने की संभावना है।

उदाहरण के लिए, 2023 में, सिक्किम में एक हिमनद झील से पानी के अचानक रिसाव से तीस्ता नदी के किनारे बाढ़ आ गई, जिससे नीचे की ओर के बुनियादी ढांचे को नुकसान पहुंचा। इसी तरह की एक घटना 2021 में उत्तराखंड के चमोली जिले में हुई, जहां चट्टान और बर्फ का एक बड़ा हिस्सा ऋषिगंगा घाटी के ऊपर से टूट गया, जिससे मलबे और पानी का एक विनाशकारी सैलाब आ गया।

दक्षिण एशिया भर में, खेती एक स्थिर और अनुमानित जल आपूर्ति पर बहुत अधिक निर्भर है। कई क्षेत्रों में, खासकर जहां वर्षा असमान होती है, सिंचाई ही खेती को जारी रखे हुए है। अगर समय के साथ नदी प्रवाह में बदलाव होने लगे—खासकर शुष्क महीनों के दौरान—तो इससे खेती और भी अनिश्चित हो सकती है।

जलविद्युत के सामने एक अलग तरह की चुनौती है। कई हिमालयी नदियों का उपयोग बिजली उत्पादन के लिए किया जाता है, और हाल के वर्षों में कई परियोजनाएं शुरू हुई हैं। लेकिन जब जल प्रवाह कम अनुमानित हो जाता है, या जब नदियां पिघलती बर्फ और कटते ढलानों से अधिक तलछट ले जाने लगती हैं, तो यह इन प्रणालियों के कामकाज को प्रभावित कर सकता है। ये तत्काल विफलताएं नहीं हैं, बल्कि धीरे-धीरे बढ़ने वाला दबाव है जो समय के साथ बनता है।

शहर और कस्बे भी प्रभावित होते हैं। शहरी जल आपूर्ति का एक बड़ा हिस्सा अंततः उन नदियों पर निर्भर करता है जो हिमालय से शुरू होती हैं। मांग बढ़ने के साथ, आपूर्ति में छोटे बदलाव भी प्रबंधित करना मुश्किल हो सकते हैं।

यह सब एक व्यापक मुद्दे—जल सुरक्षा—की ओर ध्यान आकर्षित करता है।

लंबे समय से, हिमालयी ग्लेशियर एक प्राकृतिक भंडार की तरह काम करते रहे हैं, जो साल भर पानी जमा करके धीरे-धीरे छोड़ते हैं। इस प्रणाली ने मौसमी अंतर को संतुलित करने में मदद की है। जैसे-जैसे ग्लेशियर सिकुड़ते हैं, यह विश्वसनीयता कमजोर होने लगती है। साथ ही, जनसंख्या वृद्धि, बढ़ती कृषि और बढ़ते शहरों के कारण जल की मांग बढ़ रही है।

इससे स्थिति को संभालना पहले से कहीं अधिक कठिन हो जाता है।

विचार करने के लिए और भी तत्काल खतरे हैं। कुछ क्षेत्रों में, अचानक बाढ़ की संभावना के कारण हिमनद झीलों की निगरानी की जा रही है। कुछ प्रारंभिक चेतावनी प्रणालियां लगाई गई हैं, लेकिन इनका दायरा असमान है। इन प्रयासों का विस्तार भविष्य में होने वाले नुकसान को कम करने में मदद कर सकता है।

हिमनद झील प्रलय बाढ़ जैसे खतरों से जोखिम कम करने की भी आवश्यकता है। कुछ स्थानों पर, प्रारंभिक चेतावनी प्रणालियां और निगरानी कार्यक्रम लगाए गए हैं। ऐसे प्रयासों का विस्तार भविष्य में होने वाले नुकसान को कम करने में मदद कर सकता है।

एक और महत्वपूर्ण पहलू है देशों के बीच सहयोग। सिंधु, गंगा और ब्रह्मपुत्र सभी एक से अधिक देशों से होकर बहती हैं। ऊपरी क्षेत्र में होने वाले बदलाव दूर के समुदायों को प्रभावित कर सकते हैं, जिससे देशों के बीच सहयोग महत्वपूर्ण हो जाता है, भले ही यह हमेशा आसान न हो।

आगे देखते हुए, बहुत कुछ इस बात पर निर्भर करेगा कि जलवायु स्वयं कैसे बदलती है। धीमी वार्मिंग का मतलब होगा धीमी ग्लेशियर क्षति। तेज़ वार्मिंग इस प्रक्रिया को और तेज़ कर देगी। जबकि कुछ हद तक बदलाव अब अपरिहार्य हो चुका है, इसकी सीमा अभी भी वर्तमान निर्णयों से आकार ले रही है।

हिमालयी ग्लेशियरों का पीछे हटना धीमा है, लेकिन यह पहले से ही जारी है। इसके प्रभाव एक साथ सामने नहीं आएंगे, लेकिन समय के साथ ये अधिक स्पष्ट होते जाएंगे।

इन पहाड़ों से शुरू होने वाली नदी प्रणालियों के लिए, और उन पर निर्भर लोगों के लिए, यह एक ऐसा बदलाव है जिसे नज़रअंदाज नहीं किया जा सकता।

हिमालयीन नद्यांवर हिमनदी क्षयाचा परिणाम

हिमालयीन हिमनद्या वितळण्याचा वेग वाढत आहे, त्यामुळे नदीचा प्रवाह, शेती, जलविद्युत आणि एक अब्जाहून अधिक लोकांच्या पाणी सुरक्षिततेला धोका निर्माण झाला आहे.

जगभरात हिमनद्या चिंताजनक वेगाने वितळत आहेत, आणि हिमालयही याला अपवाद नाही. या प्रदेशाला अनेकदा "तिसरा ध्रुव" असे संबोधले जाते, कारण आर्क्टिक आणि अंटार्क्टिका वगळता येथे सर्वाधिक बर्फ आहे. हा बर्फ आशियातील बहुतांश भागांतील नदी प्रणालींच्या कार्यामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

या मोठ्या बर्फसाठ्यांना अनेकदा "आशियाचे जल मनोरे" असे म्हटले जाते, जे सिंधू, गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा यांसारख्या खंडातील काही सर्वात महत्त्वाच्या नद्यांना जन्म देतात. 1.3 अब्जाहून अधिक लोक शेती, पिण्याचे पाणी, जलविद्युत आणि त्यांच्या दैनंदिन उपजीविकेसाठी या नद्यांवर अवलंबून आहेत.

या नद्या कुठून वाहतात हे पाहिल्यावर त्यांचे महत्त्व अधिक स्पष्ट होते. सिंधू नदी पाकिस्तान आणि वायव्य भारताच्या मोठ्या भागांतील शेतीला आधार देते. गंगा दक्षिण आशियातील सर्वाधिक दाट लोकवस्ती असलेल्या भागांतून वाहते. ब्रह्मपुत्रा, तिबेट, भारत आणि बांगलादेशातून वाहत जाताना तिच्या मार्गावरील शेती आणि स्थानिक उपजीविका या दोन्हींना आधार देते. एकत्रितपणे, या नदी प्रणाली इतक्या मोठ्या प्रमाणावर पाणी पुरवतात की त्याची जागा घेणे कठीण आहे.

पण ही एक स्थिर व्यवस्था नाही.

हिमालयीन हिमनद्यांमधील बदल

गेल्या काही दशकांत हिमालयीन हिमनद्यांमध्ये लक्षणीय बदल दिसून आले आहेत. अंदाजानुसार, या प्रदेशातील हिमनद्या दरवर्षी सुमारे 174 अब्ज टन बर्फ गमावत आहेत. त्याचबरोबर, वितळण्याचा वेगही झपाट्याने वाढला आहे. खरे तर, गेल्या दशकातील हिमनदी क्षय त्याआधीच्या दशकाच्या तुलनेत सुमारे 65 टक्क्यांनी अधिक वेगवान होता.

याचे मुख्य कारण म्हणजे वाढते तापमान. पर्वतीय प्रदेश जागतिक सरासरीपेक्षा अधिक वेगाने उष्ण होतात, आणि हिमालयही याला अपवाद नाही. तापमानातील अगदी लहानशी वाढदेखील हिमनद्यांवर लक्षणीय परिणाम करू शकते, विशेषतः उन्हाळ्याच्या महिन्यांत जेव्हा वितळण्याची प्रक्रिया आधीच सुरू असते.

त्याचबरोबर, इतर घटकही या समस्येत भर घालत आहेत. हिमवृष्टीतील बदल हा त्यापैकी एक आहे. काही भागांत पूर्वीपेक्षा कमी हिमवृष्टी होत आहे, याचा अर्थ हिमनद्यांना वितळणाऱ्या बर्फाची भरपाई करण्याइतका नवीन बर्फ मिळत नाही. इतर भागांत, हिमवृष्टी अधिक अनिश्चित होत चालली आहे.

हवा प्रदूषण हा अनेकदा दुर्लक्षित केला जाणारा आणखी एक घटक आहे. वाहनांचे उत्सर्जन, औद्योगिक क्रियाकलाप आणि बायोमास जाळण्यामुळे निर्माण होणारे सूक्ष्म कण लांब अंतर प्रवास करून हिमनद्यांच्या पृष्ठभागावर स्थिरावतात. "ब्लॅक कार्बन" म्हणून ओळखले जाणारे हे कण बर्फाचा पृष्ठभाग गडद करतात. परिणामी, हिमनद्या सूर्यप्रकाशातून अधिक उष्णता शोषून घेतात आणि नेहमीपेक्षा अधिक वेगाने वितळतात.

पण हा टप्पा कायम टिकत नाही.

हिमनद्या दीर्घकालीन साठवण म्हणून काम करतात. एकदा त्या लक्षणीयरीत्या आकुंचन पावल्या की, वितळलेले पाणी पुरवण्याची त्यांची क्षमताही कमी होऊ लागते. शास्त्रज्ञ याला "पीक वॉटर" गाठणे असे म्हणतात, म्हणजेच असा टप्पा ज्यानंतर हिमनदी वितळण्याचे योगदान कमी होऊ लागते. कालांतराने, यामुळे नदीचा प्रवाह कमी होऊ शकतो, विशेषतः कोरड्या हंगामात जेव्हा वितळलेल्या पाण्याची सर्वाधिक गरज असते.

या बदलांचा परिणाम सर्व नद्यांवर सारखा नाही.

उदाहरणार्थ, सिंधू खोरे बर्फ आणि हिमनदी वितळण्यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. त्यामुळे हिमालयीन क्रायोस्फिअरमधील बदलांना ते अधिक संवेदनशील आहे. पाकिस्तान आणि भारताच्या काही भागांतील मोठ्या सिंचन प्रणाली या पाण्यावर अवलंबून आहेत, विशेषतः उन्हाळी पीक हंगामात.

गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा नद्यांना त्यांचे बहुतांश पाणी मान्सूनमधून मिळते. याचा अर्थ त्या एकंदरीत हिमनद्यांवर कमी अवलंबून आहेत. तरीही, त्यांच्या वरच्या भागांतील प्रवाह टिकवण्यात हिमनद्या महत्त्वाची भूमिका बजावतात. हिमनदी वितळण्यातील बदल हंगामी पद्धतींवर परिणाम करू शकतात, विशेषतः मान्सून कमकुवत असलेल्या वर्षांत.

उदयोन्मुख धोके आणि परिणाम

पर्वतांमध्ये आणखी एक चिंता अधिकाधिक स्पष्ट होत आहे—हिमनदी सरोवरांची निर्मिती.

हिमनद्या मागे हटत असताना, त्या अनेकदा खोलगट भाग मागे सोडतात जे वितळलेल्या पाण्याने भरतात. कालांतराने, ही मोठ्या सरोवरांमध्ये रूपांतरित होऊ शकतात. यांपैकी अनेक सैल खडक आणि ढिगाऱ्यापासून बनलेल्या नैसर्गिक बंधाऱ्यांमुळे रोखली जातात. हे बंधारे फारसे स्थिर नसतात.

यापैकी एखादा बंधारा फुटल्यास, तो अत्यंत वेगाने मोठ्या प्रमाणात पाणी सोडू शकतो. याला हिमनदी सरोवर प्रलयकारी पूर किंवा जीएलओएफ (GLOF) असे म्हणतात. अशा पुरांमुळे दऱ्यांमधून प्रचंड ताकदीने पाणी वाहते, ज्यामुळे मार्गातील रस्ते, पूल, जलविद्युत प्रकल्प आणि वस्त्यांचे नुकसान होते.

अलीकडच्या वर्षांत, हिमालयातील हिमनदी सरोवरांची संख्या वाढली आहे. यांपैकी काहींवर, त्यांच्यामुळे असलेल्या धोक्यामुळे बारकाईने लक्ष ठेवले जात आहे. हिमनद्या मागे हटत राहिल्यास, अशी आणखी सरोवरे तयार होण्याची शक्यता आहे.

उदाहरणार्थ, 2023 मध्ये, सिक्कीममधील एका हिमनदी सरोवरातून अचानक पाणी सुटल्याने तिस्ता नदीकाठी पूर आला, ज्यामुळे खालच्या भागातील पायाभूत सुविधांचे नुकसान झाले. अशीच एक घटना 2021 मध्ये उत्तराखंडच्या चमोली जिल्ह्यात घडली, जिथे खडक आणि बर्फाचा मोठा भाग ऋषिगंगा दरीवरून तुटून पडला, ज्यामुळे ढिगारा आणि पाण्याचा विध्वंसक लोंढा निर्माण झाला.

दक्षिण आशियात, शेती स्थिर आणि अंदाजे पाणीपुरवठ्यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. अनेक भागांत, विशेषतः जिथे पर्जन्यमान असमान आहे, सिंचनामुळेच शेती टिकून आहे. जर कालांतराने नदीच्या प्रवाहात बदल होऊ लागले—विशेषतः कोरड्या महिन्यांत—तर त्यामुळे शेती आणखी अनिश्चित होऊ शकते.

जलविद्युतसमोर वेगळ्या प्रकारचे आव्हान आहे. अनेक हिमालयीन नद्यांचा वापर वीजनिर्मितीसाठी केला जातो, आणि अलीकडच्या वर्षांत अनेक प्रकल्प उभे राहिले आहेत. पण जेव्हा पाण्याचा प्रवाह अधिक अनिश्चित होतो, किंवा नद्या वितळणाऱ्या बर्फातून आणि झिजणाऱ्या उतारांमधून अधिक गाळ वाहून नेऊ लागतात, तेव्हा त्याचा या प्रणालींच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो. हे तात्काळ अपयश नाहीत, तर कालांतराने वाढणारा हळूहळू दबाव आहे.

शहरे आणि गावेही प्रभावित होतात. शहरी पाणीपुरवठ्याचा मोठा हिस्सा शेवटी हिमालयातून उगम पावणाऱ्या नद्यांवर अवलंबून असतो. मागणी वाढत असताना, पुरवठ्यातील लहानसे बदलही व्यवस्थापित करणे कठीण होऊ शकते.

हे सर्व एका व्यापक मुद्द्याकडे—पाणी सुरक्षिततेकडे—लक्ष वेधते.

बऱ्याच काळापासून, हिमालयीन हिमनद्या नैसर्गिक साठवणुकीसारखे काम करत आल्या आहेत, वर्षभर पाणी साठवून ते हळूहळू सोडत आहेत. या व्यवस्थेने हंगामी फरक संतुलित करण्यास मदत केली आहे. हिमनद्या आकुंचन पावत असताना, ही विश्वासार्हता कमकुवत होऊ लागते. त्याचबरोबर, लोकसंख्या वाढ, विस्तारणारी शेती आणि वाढती शहरे यामुळे पाण्याची मागणी वाढत आहे.

यामुळे परिस्थिती हाताळणे आधीपेक्षा अधिक कठीण होते.

विचारात घेण्यासारखे आणखी तात्काळ धोकेही आहेत. काही भागांत, अचानक पूर येण्याच्या शक्यतेमुळे हिमनदी सरोवरांवर लक्ष ठेवले जात आहे. काही प्रारंभिक इशारा प्रणाली उभारण्यात आल्या आहेत, पण त्यांची व्याप्ती असमान आहे. असे प्रयत्न वाढवल्यास भविष्यातील नुकसान कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

हिमनदी सरोवर प्रलयकारी पुरांसारख्या धोक्यांपासून जोखीम कमी करण्याचीही गरज आहे. काही ठिकाणी, प्रारंभिक इशारा प्रणाली आणि देखरेख कार्यक्रम राबवले गेले आहेत. असे प्रयत्न वाढवल्यास भविष्यातील नुकसान कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे देशांमधील सहकार्य. सिंधू, गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या सर्व नद्या एकापेक्षा अधिक देशांतून वाहतात. वरच्या भागातील बदल दूरवरच्या समुदायांवर परिणाम करू शकतात, त्यामुळे देशांमधील सहकार्य महत्त्वाचे ठरते, जरी ते नेहमीच सोपे नसते.

पुढे पाहता, बरेच काही हवामान स्वतः कसे बदलते यावर अवलंबून असेल. हळू तापमानवाढीचा अर्थ हळू हिमनदी क्षय असा होईल. जलद तापमानवाढ ही प्रक्रिया अधिक वेगवान करेल. काही प्रमाणात बदल आता अटळ झाला असला तरी, त्याची व्याप्ती अजूनही सध्याच्या निर्णयांमधून आकार घेत आहे.

हिमालयीन हिमनद्यांचे मागे हटणे संथ आहे, पण ते आधीच सुरू झाले आहे. त्याचे परिणाम एकाच वेळी दिसणार नाहीत, पण कालांतराने ते अधिक स्पष्ट होत जातील.

या पर्वतांमधून उगम पावणाऱ्या नदी प्रणालींसाठी, आणि त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या लोकांसाठी, हा एक असा बदल आहे ज्याकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही.

હિમાલયન નદીઓ પર હિમનદી નુકસાનની અસર

હિમાલયન હિમનદીઓ ઝડપથી પીગળી રહી છે, જેના કારણે નદીના પ્રવાહ, ખેતી, જળવિદ્યુત અને એક અબજથી વધુ લોકોની જળ સુરક્ષાને જોખમ છે.

વિશ્વભરમાં હિમનદીઓ ચિંતાજનક ઝડપે પીગળી રહી છે, અને હિમાલય પણ તેમાં અપવાદ નથી. આ પ્રદેશને ઘણીવાર "ત્રીજો ધ્રુવ" કહેવામાં આવે છે કારણ કે આર્ક્ટિક અને એન્ટાર્કટિકા સિવાય અહીં સૌથી વધુ બરફ છે. આ બરફ એશિયાના મોટા ભાગમાં નદી પ્રણાલીઓની કામગીરીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

આ વિશાળ બરફ ભંડારોને ઘણીવાર "એશિયાના જળ મિનારા" કહેવામાં આવે છે, જે સિંધુ, ગંગા અને બ્રહ્મપુત્રા જેવી ખંડની કેટલીક સૌથી મહત્વની નદીઓને જન્મ આપે છે. 1.3 અબજથી વધુ લોકો ખેતી, પીવાનું પાણી, જળવિદ્યુત અને તેમની રોજિંદી આજીવિકા માટે આ નદીઓ પર નિર્ભર છે.

આ નદીઓ ક્યાંથી વહે છે તે જોતાં તેમનું મહત્વ વધુ સ્પષ્ટ થાય છે. સિંધુ નદી પાકિસ્તાન અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના મોટા ભાગોમાં ખેતીને ટેકો આપે છે. ગંગા દક્ષિણ એશિયાના સૌથી ગીચ વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. બ્રહ્મપુત્રા, તિબેટ, ભારત અને બાંગ્લાદેશમાંથી વહેતી, તેના માર્ગ પર ખેતી અને સ્થાનિક આજીવિકા બંનેને ટેકો આપે છે. સાથે મળીને, આ નદી પ્રણાલીઓ એટલા મોટા પાયે પાણી પૂરું પાડે છે જેની ભરપાઈ કરવી મુશ્કેલ છે.

પરંતુ આ કોઈ સ્થિર વ્યવસ્થા નથી.

હિમાલયન હિમનદીઓમાં ફેરફારો

છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં હિમાલયન હિમનદીઓમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. અંદાજો સૂચવે છે કે આ પ્રદેશની હિમનદીઓ હવે દર વર્ષે લગભગ 174 અબજ ટન બરફ ગુમાવી રહી છે. તે જ સમયે, પીગળવાનો દર પણ ઝડપથી વધ્યો છે. હકીકતમાં, છેલ્લા દાયકામાં હિમનદી નુકસાન તેની અગાઉના દાયકાની સરખામણીમાં લગભગ 65 ટકા વધુ ઝડપી હતું.

તેનું મુખ્ય કારણ વધતું તાપમાન છે. પર્વતીય પ્રદેશો વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં વધુ ઝડપથી ગરમ થાય છે, અને હિમાલય પણ તેમાં અપવાદ નથી. તાપમાનમાં નાનો વધારો પણ હિમનદીઓ પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે, ખાસ કરીને ઉનાળાના મહિનાઓમાં જ્યારે પીગળવાની પ્રક્રિયા પહેલેથી જ ચાલી રહી હોય.

તે જ સમયે, અન્ય પરિબળો પણ આ સમસ્યામાં વધારો કરી રહ્યા છે. હિમવર્ષામાં ફેરફાર તેમાંનું એક છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં પહેલા કરતાં ઓછી હિમવર્ષા થઈ રહી છે, જેનો અર્થ એ છે કે હિમનદીઓને પીગળતા બરફની ભરપાઈ કરવા માટે એટલો નવો બરફ મળી રહ્યો નથી. અન્ય વિસ્તારોમાં, હિમવર્ષા વધુ અનિશ્ચિત બની રહી છે.

હવા પ્રદૂષણ એ બીજું પરિબળ છે જેને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે. વાહનોના ઉત્સર્જન, ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિ અને બાયોમાસ સળગાવવાથી નીકળતા સૂક્ષ્મ કણો લાંબા અંતરની મુસાફરી કરીને હિમનદીઓની સપાટી પર સ્થાયી થાય છે. "બ્લેક કાર્બન" તરીકે ઓળખાતા આ કણો બરફની સપાટીને ઘાટી બનાવે છે. પરિણામે, હિમનદીઓ સૂર્યપ્રકાશમાંથી વધુ ગરમી શોષી લે છે અને સામાન્ય કરતાં વધુ ઝડપથી પીગળે છે.

પરંતુ આ તબક્કો કાયમ ટકતો નથી.

હિમનદીઓ લાંબા ગાળાના સંગ્રહ તરીકે કામ કરે છે. એકવાર તેઓ નોંધપાત્ર રીતે સંકોચાય, ત્યારે પીગળેલું પાણી પૂરું પાડવાની તેમની ક્ષમતા પણ ઘટવા લાગે છે. વૈજ્ઞાનિકો આને "પીક વોટર" સુધી પહોંચવું કહે છે, એટલે કે તે બિંદુ જેના પછી હિમનદી પીગળવાનું યોગદાન ઘટવા લાગે છે. સમય જતાં, આનાથી નદીના પ્રવાહમાં ઘટાડો થઈ શકે છે, ખાસ કરીને સૂકી ઋતુમાં જ્યારે પીગળેલા પાણીની સૌથી વધુ જરૂર હોય છે.

આ ફેરફારોની અસર બધી નદીઓ પર સરખી નથી.

ઉદાહરણ તરીકે, સિંધુ બેસિન બરફ અને હિમનદી પીગળવા પર ભારે નિર્ભર છે. આનાથી તે હિમાલયન ક્રાયોસ્ફિયરમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બને છે. પાકિસ્તાન અને ભારતના કેટલાક ભાગોમાં મોટી સિંચાઈ પ્રણાલીઓ આ પાણી પર નિર્ભર છે, ખાસ કરીને ઉનાળાની પાક ઋતુ દરમિયાન.

ગંગા અને બ્રહ્મપુત્રા નદીઓને તેમનું મોટા ભાગનું પાણી ચોમાસામાંથી મળે છે. તેનો અર્થ એ છે કે તેઓ એકંદરે હિમનદીઓ પર ઓછી નિર્ભર છે. તેમ છતાં, હિમનદીઓ તેમના ઉપરના ભાગોમાં પ્રવાહ જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. હિમનદી પીગળવામાં ફેરફારો મોસમી પેટર્નને અસર કરી શકે છે, ખાસ કરીને એવા વર્ષોમાં જ્યારે ચોમાસું નબળું હોય.

హిమాలయ నదులపై హిమానీనద క్షీణత ప్రభావం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా హిమానీనదాలు ఆందోళనకరమైన వేగంతో కరిగిపోతున్నాయి, మరియు హిమాలయాలు దీనికి మినహాయింపు కాదు. ఆర్కిటిక్ మరియు అంటార్కిటికా వెలుపల మరెక్కడా లేనంత మంచు ఉన్నందున ఈ ప్రాంతాన్ని తరచుగా "మూడవ ధ్రువం" అని పిలుస్తారు. ఆసియాలోని చాలా ప్రాంతాలలో నదీ వ్యవస్థలు ఎలా పనిచేస్తాయో అందులో ఈ మంచు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.

"ఆసియా జల గోపురాలు" గా పిలువబడే ఈ భారీ మంచు నిల్వల నుండి, సింధు, గంగా మరియు బ్రహ్మపుత్ర వంటి ఖండంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నదులు ఉద్భవిస్తాయి. 1.3 బిలియన్లకు పైగా ప్రజలు వ్యవసాయం, తాగునీరు, జలవిద్యుత్ మరియు వారి రోజువారీ జీవనోపాధి కోసం ఈ నదులపై ఆధారపడి ఉన్నారు.

ఈ నదులు ఎక్కడ ప్రవహిస్తాయో చూసినప్పుడు వాటి ప్రాముఖ్యత మరింత స్పష్టమవుతుంది. సింధు నది పాకిస్తాన్ మరియు వాయువ్య భారతదేశంలోని పెద్ద ప్రాంతాలలో వ్యవసాయానికి తోడ్పడుతుంది. గంగా దక్షిణాసియాలోని అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. టిబెట్, భారతదేశం మరియు బంగ్లాదేశ్ గుండా ప్రవహించే బ్రహ్మపుత్ర తన మార్గంలో వ్యవసాయం మరియు స్థానిక జీవనోపాధి రెండింటికీ తోడ్పడుతుంది. కలిసి, ఈ నదీ వ్యవస్థలు భర్తీ చేయడం కష్టమైనంత భారీ స్థాయిలో నీటిని అందిస్తాయి.

కానీ ఇది స్థిరమైన వ్యవస్థ కాదు.

హిమాలయ హిమానీనదాలలో మార్పులు

గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా, హిమాలయ హిమానీనదాలలో గుర్తించదగిన మార్పులు కనిపించాయి. అంచనాల ప్రకారం, ఈ ప్రాంతంలోని హిమానీనదాలు ఇప్పుడు ఏటా సుమారు 174 బిలియన్ టన్నుల మంచును కోల్పోతున్నాయి. అదే సమయంలో, కరిగిపోయే రేటు తీవ్రంగా పెరిగింది. వాస్తవానికి, గత దశాబ్దంలో హిమానీనద క్షీణత అంతకుముందు దశాబ్దం కంటే సుమారు 65 శాతం వేగంగా జరిగింది.

దీనికి ప్రధాన కారణం పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రత. పర్వత ప్రాంతాలు ప్రపంచ సగటు కంటే వేగంగా వేడెక్కుతాయి, మరియు హిమాలయాలు దీనికి మినహాయింపు కాదు. ఉష్ణోగ్రతలో చిన్న పెరుగుదల కూడా హిమానీనదాలపై గమనించదగిన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది, ముఖ్యంగా వేసవి నెలల్లో కరిగిపోవడం ఇప్పటికే జరుగుతున్నప్పుడు.

అదే సమయంలో, ఇతర అంశాలు కూడా ఈ సమస్యను పెంచుతున్నాయి. మంచుపాతంలో మార్పులు వాటిలో ఒకటి. కొన్ని ప్రాంతాలలో గతంలో కంటే తక్కువ మంచు కురుస్తోంది, అంటే హిమానీనదాలు కరిగిపోయిన దానిని భర్తీ చేయడానికి తగినంత కొత్త మంచును పొందడం లేదు. మరికొన్నింటిలో, మంచుపాతం మరింత అనూహ్యంగా మారుతోంది.

తరచుగా విస్మరించబడే మరో అంశం వాయు కాలుష్యం. వాహన ఉద్గారాలు, పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు మరియు జీవద్రవ్యం దహనం నుండి వచ్చే సూక్ష్మ కణాలు సుదూర ప్రాంతాలకు ప్రయాణించి హిమానీనదాల ఉపరితలంపై స్థిరపడతాయి. బ్లాక్ కార్బన్ అని పిలువబడే ఈ కణాలు మంచు ఉపరితలాన్ని ముదురు రంగులోకి మారుస్తాయి. దీని ఫలితంగా, హిమానీనదాలు సూర్యరశ్మి నుండి ఎక్కువ వేడిని గ్రహించి సాధారణం కంటే వేగంగా కరిగిపోతాయి.

కానీ ఈ దశ శాశ్వతంగా ఉండదు.

హిమానీనదాలు దీర్ఘకాలిక నిల్వగా పనిచేస్తాయి. అవి గణనీయంగా కుంచించుకుపోయిన తర్వాత, కరిగిన నీటిని సరఫరా చేసే వాటి సామర్థ్యం కూడా క్షీణించడం ప్రారంభమవుతుంది. శాస్త్రవేత్తలు దీనిని "పీక్ వాటర్" చేరుకోవడం అని పిలుస్తారు, ఆ తర్వాత హిమానీనద కరిగే దోహదం తగ్గడం ప్రారంభమయ్యే బిందువు. కాలక్రమేణా, ఇది నదీ ప్రవాహాలు తగ్గడానికి దారితీయవచ్చు, ముఖ్యంగా కరిగిన నీరు అత్యంత అవసరమైన పొడి కాలంలో.

ఈ మార్పుల ప్రభావం అన్ని నదులకు ఒకేలా ఉండదు.

ఉదాహరణకు, సింధు పరీవాహక ప్రాంతం మంచు మరియు హిమానీనద కరగడంపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనివల్ల ఇది హిమాలయ క్రయోస్ఫియర్‌లో మార్పులకు మరింత సున్నితంగా ఉంటుంది. పాకిస్తాన్ మరియు భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో పెద్ద నీటిపారుదల వ్యవస్థలు ఈ నీటిపై ఆధారపడి ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా వేసవి పంట కాలంలో.

గంగా మరియు బ్రహ్మపుత్ర నదులు తమ నీటిలో ఎక్కువ భాగం రుతుపవనాల నుండి పొందుతాయి. దీని అర్థం అవి మొత్తంమీద హిమానీనదాలపై తక్కువగా ఆధారపడతాయి. అయినప్పటికీ, వాటి ఎగువ ప్రాంతాలలో ప్రవాహాలను నిర్వహించడంలో హిమానీనదాలు ఇప్పటికీ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. హిమానీనద కరగడంలో మార్పులు రుతుపవనాలు బలహీనంగా ఉన్న సంవత్సరాల్లో ముఖ్యంగా కాలానుగుణ నమూనాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు.

ఉద్భవిస్తున్న ప్రమాదాలు మరియు ప్రభావాలు

పర్వతాలలో మరింత కనిపిస్తున్న మరో ఆందోళన—హిమానీనద సరస్సుల ఏర్పాటు.

హిమానీనదాలు వెనక్కి తగ్గుతున్న కొద్దీ, అవి తరచుగా కరిగిన నీటితో నిండే గుంతలను వదిలివేస్తాయి. కాలక్రమేణా, ఇవి పెద్ద సరస్సులుగా అభివృద్ధి చెందవచ్చు. వీటిలో చాలా వదులుగా ఉన్న రాళ్లు మరియు శిథిలాలతో తయారైన సహజ ఆనకట్టలచే నిలుపబడి ఉంటాయి. ఈ ఆనకట్టలు అంతగా స్థిరంగా ఉండవు.

ఈ ఆనకట్టలలో ఒకటి విఫలమైతే, అది చాలా త్వరగా భారీ మొత్తంలో నీటిని విడుదల చేయగలదు. దీనిని హిమానీనద సరస్సు పేలుడు వరద, లేదా GLOF అని అంటారు. అటువంటి వరదలు గొప్ప శక్తితో లోయల గుండా ప్రయాణించగలవు, దారిలో రోడ్లు, వంతెనలు, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు మరియు నివాసాలను దెబ్బతీస్తాయి.

ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, హిమాలయాలలో హిమానీనద సరస్సుల సంఖ్య పెరిగింది. వాటిలో కొన్ని కలిగించే ప్రమాదం కారణంగా నిశితంగా పర్యవేక్షించబడుతున్నాయి. హిమానీనదాలు వెనక్కి తగ్గుతూనే ఉంటే, ఇలాంటి మరిన్ని సరస్సులు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.

ఉదాహరణకు, 2023లో, సిక్కింలోని ఒక హిమానీనద సరస్సు నుండి ఆకస్మిక నీటి విడుదల తీస్తా నది వెంబడి వరదలకు కారణమై, దిగువన మౌలిక సదుపాయాలను దెబ్బతీసింది. 2021లో ఉత్తరాఖండ్‌లోని చమోలి జిల్లాలో ఇదే విధమైన సంఘటన జరిగింది, అక్కడ రుషిగంగ లోయ పైన రాయి మరియు మంచు ద్రవ్యరాశి విరిగిపడి, శిథిలాలు మరియు నీటి విధ్వంసక ప్రవాహాన్ని ప్రేరేపించింది.

దక్షిణాసియా అంతటా, వ్యవసాయం స్థిరమైన మరియు ఊహించదగిన నీటి సరఫరాపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది. వర్షపాతం అసమానంగా ఉన్న అనేక ప్రాంతాలలో, నీటిపారుదలే వ్యవసాయాన్ని కొనసాగించేది. నదీ ప్రవాహాలు కాలక్రమేణా మారడం ప్రారంభిస్తే—ముఖ్యంగా పొడి నెలలలో—అది వ్యవసాయాన్ని ఇప్పటికే ఉన్నదానికంటే మరింత అనిశ్చితంగా మార్చవచ్చు.

జలవిద్యుత్ వేరే రకమైన సవాలును ఎదుర్కొంటుంది. అనేక హిమాలయ నదులు విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగించబడుతున్నాయి, మరియు ఇటీవలి సంవత్సరాలలో అనేక ప్రాజెక్టులు వచ్చాయి. కానీ నీటి ప్రవాహం తక్కువ ఊహించదగినదిగా మారినప్పుడు, లేదా నదులు కరిగే మంచు మరియు క్షీణించే వాలుల నుండి ఎక్కువ అవక్షేపాన్ని మోసుకెళ్లడం ప్రారంభించినప్పుడు, అది ఈ వ్యవస్థలు ఎలా పనిచేస్తాయో ప్రభావితం చేయగలదు. ఇవి తక్షణ వైఫల్యాలు కావు, కానీ కాలక్రమేణా పెరిగే క్రమమైన ఒత్తిళ్లు.

నగరాలు మరియు పట్టణాలు కూడా ప్రభావితమవుతాయి. పట్టణ నీటి సరఫరాలో ఎక్కువ భాగం చివరికి హిమాలయాలలో ప్రారంభమయ్యే నదులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. డిమాండ్ పెరిగేకొద్దీ, సరఫరాలో చిన్న మార్పులు కూడా నిర్వహించడం కష్టంగా మారవచ్చు.

ఇదంతా ఒక విస్తృత అంశం—నీటి భద్రత—వైపు దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంది.

చాలా కాలంగా, హిమాలయ హిమానీనదాలు ఒక సహజ నిల్వ వలె పనిచేస్తున్నాయి, ఏడాది పొడవునా నీటిని నెమ్మదిగా నిల్వ చేసి విడుదల చేస్తున్నాయి. ఈ వ్యవస్థ కాలానుగుణ వ్యత్యాసాలను సున్నితం చేయడంలో సహాయపడింది. హిమానీనదాలు కుంచించుకుపోతున్న కొద్దీ, ఆ విశ్వసనీయత బలహీనపడటం ప్రారంభమవుతుంది. అదే సమయంలో, జనాభా పెరుగుదల, విస్తరిస్తున్న వ్యవసాయం మరియు పెరుగుతున్న నగరాల కారణంగా నీటి డిమాండ్ కూడా పెరుగుతోంది.

దీనివల్ల పరిస్థితిని గతంలో కంటే నిర్వహించడం కష్టమవుతుంది.

పరిగణించవలసిన మరిన్ని తక్షణ ప్రమాదాలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాలలో, ఆకస్మిక వరదల అవకాశం కారణంగా హిమానీనద సరస్సులు పర్యవేక్షించబడుతున్నాయి. కొన్ని ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, కానీ కవరేజ్ అసమానంగా ఉంది. ఈ ప్రయత్నాలను విస్తరించడం భవిష్యత్తు నష్టాన్ని తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.

హిమానీనద సరస్సు పేలుడు వరదల వంటి ప్రమాదాల నుండి ప్రమాదాలను తగ్గించాల్సిన అవసరం కూడా ఉంది. కొన్ని ప్రదేశాలలో, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు మరియు పర్యవేక్షణ కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇలాంటి ప్రయత్నాలను విస్తరించడం భవిష్యత్తు నష్టాన్ని తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.

మరో ముఖ్యమైన అంశం దేశాల మధ్య సహకారం. సింధు, గంగా మరియు బ్రహ్మపుత్ర అన్నీ ఒకటి కంటే ఎక్కువ దేశాల గుండా ప్రవహిస్తాయి. ఎగువన జరిగే మార్పులు దూరంగా ఉన్న సమాజాలను ప్రభావితం చేయగలవు, ఇది దేశాల మధ్య సహకారాన్ని ముఖ్యమైనదిగా చేస్తుంది, అది ఎల్లప్పుడూ సులభం కానప్పటికీ.

ముందుకు చూస్తే, వాతావరణం ఎలా మారుతుందనే దానిపై చాలా ఆధారపడి ఉంటుంది. నెమ్మదిగా వేడెక్కడం అంటే నెమ్మదిగా హిమానీనద క్షీణత. వేగవంతమైన వేడెక్కడం ఈ ప్రక్రియను వేగవంతం చేస్తుంది. కొంత స్థాయి మార్పు ఇప్పటికే అనివార్యమైనప్పటికీ, దాని పరిధి ఇప్పటికీ ప్రస్తుత నిర్ణయాల ద్వారా రూపుదిద్దుకుంటోంది.

హిమాలయ హిమానీనదాల వెనుకంజ క్రమంగా జరుగుతోంది, కానీ అది ఇప్పటికే జరుగుతోంది. దాని ప్రభావాలు ఒకేసారి కనిపించవు, కానీ కాలక్రమేణా అవి మరింత గుర్తించదగినవిగా మారతాయి.

ఈ పర్వతాలలో ప్రారంభమయ్యే నదీ వ్యవస్థలకు, మరియు వాటిపై ఆధారపడిన ప్రజలకు, ఇది విస్మరించలేని మార్పు.

ಹಿಮಾಲಯ ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಮನದಿ ನಷ್ಟದ ಪರಿಣಾಮ

ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಿಮನದಿಗಳು ಆತಂಕಕಾರಿ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತಿವೆ, ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ. ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮೂರನೇ ಧ್ರುವ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಈ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

"ಏಷ್ಯಾದ ಜಲ ಗೋಪುರಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೊಡ್ಡ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ, ಸಿಂಧು, ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದಂತಹ ಖಂಡದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. 1.3 ಶತಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ನದಿಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಂಧು ನದಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಟಿಬೆಟ್, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನೋಪಾಯ ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಈ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದರೆ ಅದನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಇದು ಸ್ಥಿರವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ.

ಹಿಮಾಲಯ ಹಿಮನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯ ಹಿಮನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮನದಿಗಳು ಈಗ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 174 ಶತಕೋಟಿ ಟನ್ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕರಗುವಿಕೆಯ ದರ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿ ನಷ್ಟವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ದಶಕಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 65 ಪ್ರತಿಶತ ವೇಗವಾಗಿತ್ತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ತಾಪಮಾನ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ. ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಹಿಮನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗುವಿಕೆ ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇತರ ಅಂಶಗಳೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹಿಮಪಾತದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಿಮಪಾತವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅಂದರೆ ಕರಗಿದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಹಿಮನದಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೊಸ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಪಾತ ಹೆಚ್ಚು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ವಾಹನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವರಾಶಿ ದಹನದಿಂದ ಬರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ದೂರದವರೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಹಿಮನದಿಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ. ಕಪ್ಪು ಇಂಗಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಕಣಗಳು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹಿಮನದಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಈ ಹಂತ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ.

ಹಿಮನದಿಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿದ ನಂತರ, ಕರಗಿದ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಕುಸಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು "ಪೀಕ್ ವಾಟರ್" ತಲುಪುವುದು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದರ ನಂತರ ಹಿಮನದಿ ಕರಗುವಿಕೆಯ ಕೊಡುಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಬಿಂದು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಇದು ನದಿಯ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರಗಿದ ನೀರು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಿಂಧು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಹಿಮನದಿ ಕರಗುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಮಾಲಯ ಕ್ರಯೋಸ್ಫಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಬೆಳೆ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ.

ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರನ್ನು ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರರ್ಥ ಅವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹಿಮನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ, ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಹರಿವುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮನದಿ ಕರಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಋತುಮಾನದ ಮಾದರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ.

ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಕಳವಳ—ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳ ರಚನೆ.

ಹಿಮನದಿಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರಗಿದ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬುವ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಇವು ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಡಿಲವಾದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ.

ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಅದು ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರವಾಹ, ಅಥವಾ GLOF ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಅಪಾರ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಕಣಿವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಬಹುದು, ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಅವು ಒಡ್ಡುವ ಅಪಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಕಟವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಮನದಿಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೆ, ಇಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರೋವರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2023ರಲ್ಲಿ, ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರದಿಂದ ಹಠಾತ್ ನೀರಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 2021ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣವು ಋಷಿಗಂಗಾ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲೆ ಮುರಿದುಬಿದ್ದು, ಅವಶೇಷ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು.

ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ, ಕೃಷಿಯು ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಮಳೆ ಅಸಮಾನವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರಾವರಿಯೇ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಹರಿವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ—ಅದು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಹಿಮಾಲಯ ನದಿಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆ ಊಹಿಸಬಹುದಾದಂತಾದಾಗ, ಅಥವಾ ನದಿಗಳು ಕರಗುವ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಸವೆದುಹೋಗುವ ಇಳಿಜಾರುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಸರನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಇವು ತಕ್ಷಣದ ವೈಫಲ್ಯಗಳಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಕ್ರಮೇಣ ಒತ್ತಡಗಳು.

ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನಗರ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಶಾಲವಾದ ವಿಷಯ—ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆ—ಯತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ, ಹಿಮಾಲಯ ಹಿಮನದಿಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೀಸಲಿನಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ, ವರ್ಷವಿಡೀ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಋತುಮಾನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಹಿಮನದಿಗಳು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಿಂದಾಗಿ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.

ಇದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗಿಂತ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದ ಹೆಚ್ಚು ತಕ್ಷಣದ ಅಪಾಯಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಮುಂಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರವಾಹಗಳಂತಹ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಹಕಾರ. ಸಿಂಧು, ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದೂರದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು, ಇದು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ.

ಮುಂದೆ ನೋಡಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನದು ಹವಾಮಾನ ಸ್ವತಃ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿಧಾನ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಎಂದರೆ ನಿಧಾನ ಹಿಮನದಿ ನಷ್ಟ. ವೇಗದ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಈಗಾಗಲೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಹಿಮಾಲಯ ಹಿಮನದಿಗಳ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಒಮ್ಮೆಗೇ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾದ ಜನರಿಗೆ, ಇದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.